Lunatico Lanternfish: Hoe donker is de nacht eigenlijk?

In november kunnen we genieten van een donkere hemel voor deep-skywaarnemingen en daarnaast van een heel bijzondere planetenparade die we niet mogen missen. Er zijn drie goede redenen om deze parade juist nu te bekijken.

Planeten zijn vooral voor beginners de moeite waard: de meeste schijnen helder en laten zelfs met een kleine telescoop al details zien. Nu staan er vijf planeten tegelijkertijd aan de hemel, en wel in de uren na middernacht. Dat maken we niet elke maand mee en het is een uitstekende reden om de telescoop eens op onze planetaire buren te richten.

Wat is er precies te zien?

Van 10 november tot begin december zijn Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus elke nacht samen aan de hemel zichtbaar. Tussen ongeveer middernacht en 2 uur ‘s nachts staat elk van deze planeten minstens 10 graden boven de horizon. Uranus staat zelfs bijna 60 graden hoog. De hele parade strekt zich uit over ongeveer 144 graden aan de hemel. De beste periode voor waarnemingen is tussen 10 en 17 november, omdat er dan geen storend maanlicht is.

Saturnus en Neptunus in het zuidwesten

Saturnus kunnen we ‘s avonds al in zuidelijke richting vinden. De planeet schittert een flink stuk onder het sterrenbeeld Pegasus, in een gebied met weinig heldere sterren. Om precies te zijn bevindt Saturnus zich in het sterrenbeeld Walvis, dat veel zwakke sterren bevat en alleen onder een volledig donkere hemel goed herkenbaar is. Onze ringenplaneet valt echter duidelijk op door zijn helderheid. Zelfs met een kleine telescoop kunnen we de ringen al zien. Ze zijn momenteel maar weinig geopend en verschijnen als een smalle, heldere band aan weerszijden van de planeetschijf.

Om echt van een planetenparade te kunnen spreken, moeten we tot ongeveer middernacht wachten. Dan is Saturnus naar het zuidwesten verschoven en verschijnen er in het oosten steeds meer planeten, totdat uiteindelijk alle vijf aan de hemel staan.

Neptunus bevindt zich dicht bij Saturnus, maar is niet met het blote oog zichtbaar. Met een helderheid van ongeveer magnitude 7,7 hebben we minstens een verrekijker nodig, maar een telescoop met een hogere vergroting is beter. In eerste instantie lijkt Neptunus op een ster, maar met een zoekkaart kunnen we hem als planeet identificeren. Neptunus staat op iets minder dan 7 graden van Saturnus. Met een groothoekverrekijker met een breed gezichtsveld passen beide planeten nog net samen in beeld. Met een 10×50-verrekijker hoeven we alleen maar even van Saturnus naar Neptunus te bewegen.

Uranus hoog aan de zuidelijke hemel

Uranus is deze keer de middelste planeet van onze parade. Hij staat hoog aan de hemel in het sterrenbeeld Stier, tussen de Hyaden en de Plejaden. Op 25 en 26 november staat hij in oppositie. Met een magnitude van 5,6 is hij onder een zeer donkere hemel theoretisch met het blote oog zichtbaar. Rond de oppositie zorgt de volle maan echter voor storend licht. Op 24 november staat de maan slechts enkele graden van Uranus verwijderd. Daarom is het veel leuker om de planeet met een verrekijker of telescoop te bekijken. De Plejaden staan iets meer dan 5 graden verderop en met een groothoekverrekijker verschijnen ze samen met Uranus in hetzelfde beeld. Door een telescoop toont Uranus een klein groenblauw schijfje.

Mars en Jupiter in het oosten

Laten we nu naar het oosten kijken. Laag boven de horizon verschijnen twee heldere planeten: Jupiter en Mars.

Mars en Jupiter vormen samen een prachtig contrast. Mars maakt indruk met zijn oranjerode kleur. Jupiter valt direct op door zijn felle schittering en is bijna 12 keer zo helder als Mars. Op 16 november staan beide planeten slechts 1,2 graden uit elkaar, terwijl de heldere ster Regulus vlak naast hen schittert. Met een ultrawijdhoekoculair kunnen we rond deze datum zelfs beide planeten in hetzelfde gezichtsveld waarnemen. Hiervoor zijn bijvoorbeeld de Omegon Panorama II-oculairs met een schijnbaar gezichtsveld van 100 graden geschikt, bij een vergroting tot ongeveer 60x. Wie beide planeten in detail wil bekijken, kan het beste nog even wachten. In de vroege ochtenduren staan ze aanzienlijk hoger aan de hemel. We kijken dan door een dunnere laag atmosfeer, waardoor het beeld rustiger wordt en details scherper zichtbaar zijn.

3 goede redenen waarom deze planetenparade de moeite waard is:

 

• Op 9 november is het nieuwe maan: tot ongeveer 17 november blijft de maan in de uren na middernacht onder de horizon. Ideaal voor de lichtzwakke planeten Uranus en Neptunus.
• Op 16 november vindt een nauwe conjunctie plaats tussen Mars en Jupiter. Beide planeten staan dan slechts 1,2 graden uit elkaar.
• Op 25 en 26 november staat Uranus in oppositie: de planeet is de hele nacht zichtbaar en bereikt zijn grootste helderheid van het jaar.

Als extraatje zorgen de Leoniden in de nacht van 17 op 18 november voor een prachtige afsluiting. Hun radiant bevindt zich in het sterrenbeeld Leeuw, precies waar Mars en Jupiter staan. Nadat de maan rond 23.30 uur is ondergegaan, hebben we de beste kans om vallende sterren te zien.

Rust uzelf daarom alvast uit met de juiste apparatuur: een telescoop, een grote verrekijker of de juiste oculairs.

Tip: Twee goede telescopen voor het waarnemen van nevels & planeten zijn de Omegon telescoop N 153/750 EQ370 en de Dobson telescoop Advanced X 203/1200.