Een zonsverduistering fotograferen met de ZWO Seestar

Heb je een Seestar Smart-telescoop en wil je de zonsverduistering fotograferen?
In dit artikel vind je een gedetailleerde stap-voor-stap handleiding.

De maan schuift zo meteen voor de zon. Je hebt je ZWO Seestar-telescoop al klaarstaan en weet precies wat je moet doen.
Daarom hebben we deze handleiding samengesteld.

Waar het om gaat:

• Wat je nodig hebt om de zonsverduistering te fotograferen met je Smart-telescoop
• Als je al een Seestar S50, S30 of S30 Pro hebt of van plan bent er een aan te schaffen
• Als je de totale zonsverduistering bijvoorbeeld in Spanje wilt volgen
• Als je thuis blijft en ‘alleen’ de gedeeltelijke fase wilt observeren en fotograferen
• Welke stappen zijn echt belangrijk om ervoor te zorgen dat de opname uiteindelijk lukt?

Laten we meteen beginnen!

De ZWO Seestar is een compacte, voornamelijk via een app bedienbare telescoop die GOTO-tracking en talrijke opnamefuncties in één enkel apparaat combineert. Het aantrekkelijke aan deze telescoop is dat veel handelingen of apparaten die anders veel tijd en moeite zouden kosten, al zijn geïntegreerd en geautomatiseerd. Het is een telescoop waarmee je direct aan de slag kunt met astronomie en astrofotografie, of je nu een beginner bent of al wat meer ervaring hebt.

Waarom is dat zo interessant voor het observeren van de zon?

Al deze modellen beschikken over speciale zonmodi met automatische tracking en een geschikt zonnefilter. Hierdoor kun je de zon niet alleen gemakkelijker vinden, maar ook langer in beeld houden.

Want: een zonsverduistering is niet zomaar een kortstondige gebeurtenis. Nee, er zit beweging in die vaak meerdere uren duurt. Daarvoor beschikt de Smart-telescoop letterlijk over slimme functies. Juist als beginner profiteer je ervan dat je je beter op het verloop kunt concentreren en niet te veel hoeft te worstelen met ingewikkelde techniek. De Seestar begeleidt je daarbij en maakt het je gemakkelijk.

Toch is de Seestar een telescoop en geen dom gadget. Dat betekent: je moet zelf ook meedenken, rekening houden met de veiligheid en bereid zijn om je in de astronomie te verdiepen. De Seestar maakt veel dingen makkelijker – net als AI, de Thermomix of ondersteunende systemen in de auto. Maar hij neemt het denken niet van ons over. Dat is 100 procent aan jou. Maar ik maak me geen zorgen: als je ons hier hebt gevonden, wil je er helemaal voor gaan.

                                          „In plaats van je hoofd te breken over de techniek, concentreer je je op het evenement.”

Strikvraag: Wat is de ster die het dichtst bij ons staat? Proxima Centauri? Bijna. Het is de zon.

Ja, precies: onze zon is ook een ster in de Melkweg. Omdat ze zo dicht bij ons staat, kunnen we haar niet zomaar observeren zonder extra beschermende maatregelen.

Daarom moet je altijd een zonnefilter gebruiken. Of nog duidelijker: voordat je met de Seestar de zon in gaat, moet je het zonnefilter voor de lens plaatsen.

Veiligheid gaat voor alles. Controleer je zonnefilter van tevoren op krassen en of hij in perfecte staat is.
Mocht je twijfelen, vervang hem dan door een nieuwe.

Belangrijke mededeling voor alle waarnemers van de zonsverduistering!

Laat het zonnefilter voor de lens of het oog zitten. Tot vlak voor de totaliteit. Of je nu een zonnebril, een camera of een smarttelescoop gebruikt: verwijder het filter pas in de allerlaatste seconden. Pas als het felle licht bijna verdwenen is en de diamantenring opflitst.
Een onbeschermde blik, zelfs door een klein spleetje van de nog niet volledig bedekte zon, kan de ogen en de camerasensor in een fractie van een seconde onherstelbaar beschadigen. Alleen tijdens de korte periode van de totale zonsverduistering kijk je volledig zonder filter naar de zon. Zodra de eerste zonnestraal terugkeert, plaats je het filter onmiddellijk weer voor je ogen en camera. Nu we dit hebben opgehelderd, kunnen we gerust verdergaan.

Als je een nieuwe smart-telescoop wilt kopen, wacht daar dan niet tot het laatste moment mee, maar doe dat het beste nu al. Hoe eerder je je voorbereidt, hoe eerder je ervaring opdoet met de telescoop, hoe beter.

Zelfs de NASA heeft dat in 1990 op de harde manier moeten leren. De Hubble-telescoop was een megaproject en de trots van de NASA. Eindelijk zou een ruimtetelescoop de verre kosmos gaan verkennen – en dat zonder de storende aardatmosfeer.

Een spaceshuttle bracht de Hubble-telescoop in een hoge baan om de aarde. Met spanning werd uitgekeken naar de eerste beelden.

Maar er klopte iets niet. De beelden waren wazig. Kun je je de gezichten en de teleurstelling van de wetenschappers voorstellen? De spiegel van de ruimtetelescoop was 2,2 micrometer te vlak geslepen. Later kreeg de Hubble-telescoop een bril, oftewel een corrigerende lens, waardoor er weer scherpe beelden ontstonden.

Gelukkig heb je het makkelijker dan de NASA-ingenieurs destijds. Je hoeft geen nieuwe spiegel te slijpen, maar hebt alleen wat tijd en nieuwsgierigheid nodig.

Wat moet je doen?

Doe van tevoren een test, niet op de dag van de zonsverduistering, maar al een paar dagen eerder. Zet de ZWO Seestar op, koppel hem aan de app en zoek de zon. Breng natuurlijk eerst het zonnefilter aan en controleer of het beeld scherp is. Start de timelapse-modus en laat deze een paar minuten draaien. Als alles stabiel verloopt, is alles in orde.

Een belangrijk punt is de Goto-functie, zodat de zon ook precies kan worden gelokaliseerd. Hiervoor is er in de app een magnetische kalibratie die je van tevoren moet uitvoeren.

Zo doe je dat: verbind de telescoop met de app -> tik op 'Me' in de onderste balk -> Geavanceerde functies -> Niveau -> Kompaskalibratie -> Kompaskalibratie -> Kalibreren

Je ziet dan een grijze virtuele cirkel. Draai de telescoop nu rond totdat de grijze virtuele cirkel volledig in een groene verandert.

Zet het statief zorgvuldig waterpas. De app accepteert waarden onder de twee graden, maar voor een stabiele, langdurige opname geldt: hoe nauwkeuriger, hoe beter. Als de zon na het uitrichten nog niet precies in het midden van het beeld staat, gebruik dan de joystick voor de fijnafstelling.

Is alles in orde? Dan kun je je verheugen op morgen.

Vaak is het geen kwestie van kiezen tussen de ZWO Seestar S30, S30 Pro of S50. Je hebt een apparaat gekozen – en daar moet je het dan mee doen. Toch is het belangrijk om de verschillen te kennen.

De Seestar S50 heeft een brandpuntsafstand van 250 mm en maakt foto's met een resolutie van 1920 × 1080 pixels. De zon vult het beeld precies goed. Daardoor is hij ideaal voor de partiële fase: hij toont de zonneschijf in detail, inclusief eventuele zonnevlekken.

De Seestar S30 Pro heeft een brandpuntsafstand van slechts 160 millimeter. Daar staat tegenover dat hij een hoge resolutie van 3840 × 2160 pixels en een breed beeldveld biedt. Natuurlijk lijkt de zon daardoor kleiner, maar je ziet meer ruimte eromheen. 

Dat is juist in zijn geheel gezien heel mooi. Want zo leg je de uitgestrekte corona rondom de verduisterde zon perfect vast. Bovendien beschikt de S30 Pro over een groothoek- en een telelens. Zo vind je de zon gemakkelijker terug. 

Een ander verschil is de manier waarop het filter wordt bevestigd: de S30 en/of S30 Pro maken hiervoor gebruik van een magnetische houder. Het filter van de S50 wordt vastgeklemd. Controleer altijd of het filter goed vastzit. Als je filter te stroef zit, kun je ook ons speciale Omegon S50-zonnefilter gebruiken. Dit past met de juiste O-ringen precies op de S50-lens.

Laten we nu eens kijken naar de verschillende stappen die je moet doorlopen om de zonsverduistering vast te leggen.

Begin niet pas met het opzetten als de verduistering al aan de gang is. De voorbereiding is cruciaal, dus alles moet klaar staan voordat de eerste maanschaduw de zon raakt.

Zoek een plek uit waar je volledig vrij zicht op de zon hebt. Er mogen geen bomen of daken in de weg staan. Zorg voor een zeer stabiele en stevige ondergrond. Neem minstens 30 tot 45 minuten de tijd voordat je begint. Zo kun je alles rustig opbouwen, de apparatuur aansluiten en een eerste testopname maken. Als je eerder klaar bent, heb je een waardevolle buffer. Want de zonsverduistering wacht niet op je.

Leg al je benodigdheden binnen handbereik naast je neer: Seestar, statief, zonnefilter, smartphone, powerbank en natuurlijk alle kabels. Vergeet je zonsverduisteringsbril niet.

Nog een handige tip: in de volle zon wordt het snel warm, en dat geldt zowel voor jou als voor de apparatuur. Laat de powerbank daarom het beste direct in de schaduw staan.

Zet het statief op het oog of met behulp van een waterpas, schakel je Seestar in en sluit hem aan. Ga naar de geavanceerde functies en selecteer de statiefkalibratie. De app geeft nu de afwijking in de waterpas weer. Blijf aan de uitlijning werken totdat de waterpas in het groene gebied ligt.

Nu gaan we aan de slag met het observeren van de zon. Ja, inderdaad: bij de Seestar kan het allebei

mogelijk – digitale observatie en fotografie. Omdat je tijdens het maken van de opname ook kunt meekijken. In de amateurastronomie spreekt men van EAA: elektronisch ondersteunde astronomie.

Selecteer het derde pictogram „Solar System“; helemaal bovenaan zie je de zon. Klik op de knop „Goto“ of „Go-Gazing“. De arm van de Seestar klapt open en de app vraagt je om het zonnefilter te monteren. Doe dat dus en zorg ervoor dat het goed vastzit. Daarna ga je verder: druk op „Installed & Start Observing“. De Seestar komt meteen in beweging en draait volledig automatisch naar de zon.

Staat de zon echt precies in het midden? Soms zit hij iets verschoven, vooral als het waterpas zetten niet helemaal perfect was. Maak dan nu van de gelegenheid gebruik om dat te corrigeren.

Als de Seestar de zon niet automatisch vindt, kun je deze heel eenvoudig handmatig instellen met de groothoeklens van de S30 Pro en de joystick. Bij de Seestar S50 kun je apart een zonzoeker monteren, waarmee je de zon heel gemakkelijk kunt vinden.

Tip: Plaats de zon precies in het midden en schakel de trackingfunctie in, zodat de zon continu in beeld blijft. Dit is onmisbaar als je de zon meerdere uren lang observeert.

De zon staat in het midden. Nu komt de scherpstelling.

Start de autofocus en wacht tot deze is voltooid. Bekijk het beeld daarna kritisch: zijn de randen van de zonneschijf scherp? Zijn er zonnevlekken te zien? Als je het gevoel hebt dat er nog iets ontbreekt, gebruik dan het focuspaneel voor een handmatige nabewerking. De zonnevlekken of de rand van de zon zijn hiervoor bijzonder geschikt als referentiepunt.

Hier komt de testopname!

Start de gewenste modus – bij voorkeur time-lapse – en laat deze een tijdje draaien. Let daarbij op het volgende: blijft de zon stabiel in beeld? Is de beeldkwaliteit in orde?

Dat klinkt misschien banaal, maar het is belangrijk. Neem hier gerust even de tijd voor.

De gedeeltelijke fase duurt niet even kort. Afhankelijk van de locatie duurt deze meer dan anderhalf uur. De schaduw van de maan schuift daarbij stukje bij beetje over de zon. Daar is de time-lapse-modus bij uitstek voor geschikt.

Later speelt de zonsverduistering zich als een film voor je ogen af, of beter gezegd: op je scherm. Het mooie is: tijdens de zonsverduistering kun je grotendeels ontspannen achteroverleunen. Dan heb je het voordeel dat je de zon ook visueel kunt bekijken met een filter en een ander instrument.

Zo stel je het interval voor de time-lapse in:

Linksonder zie je een klein tandwieltje. Daar kun je de duur en het interval instellen.

Onze aanbeveling voor de partiële fase is: een interval van ongeveer 5-10 seconden en een onbeperkte duur, maar minimaal een uur of langer.

Zo wordt de baan van de zon in de uiteindelijke video vloeiend weergegeven en wordt het niet saai – omdat de maan maar langzaam voor de zon schuift. Daarom heb je in eerste instantie ook geen kortere intervallen nodig. Bij een opnametijd van een uur krijg je dan een zonnevideo van ongeveer 15 seconden. Bij een belichtingstijd van 5 seconden per opname heb je bovendien een grotere kans om objecten voor de zon, zoals vliegtuigen of vogels, te fotograferen. Ook de timelapse wordt dan vloeiender, maar daardoor neemt ook de benodigde opslagruimte toe.

Wat je op je mobiel ziet: de zon in het midden en onderaan de opnameknop, een cirkelvormige schuifbalk voor de belichtingstijd met het aantal opgenomen beelden.

Wat doe je als de zon donkerder wordt of de totale fase begint?

Dan heb je drie mogelijkheden:

1. Pas onder „Adjust“ de belichtingstijd en de versterking aan – terwijl de opname nog bezig is.
2. Stop de time-lapse en kies een korter interval.
3. Stop de time-lapse en maak tijdens deze fase losse foto’s.

Als je voor punt 2 of 3 kiest, wordt je ‘film’ echter onderbroken en moet je je opnames – als je dat wilt – later tot een samenhangende film monteren. Losse opnames zijn natuurlijk ook mogelijk, maar dan zit je letterlijk aan de knop.

Je opname is bezig. Dus alles in orde? Bijna! Je kunt nu wel grotendeels achteroverleunen, maar je Smart Telescope moet toch regelmatig worden gecontroleerd.

1. De zon brandt fel – en verwarmt ook je telescoop. Daardoor kan de scherpstelling na verloop van tijd veranderen. Activeer de autofocus daarom elke 20-30 minuten opnieuw.
2. Zet de app niet op de achtergrond. Anders kan de time-lapse-opname worden onderbroken, en dat wil je natuurlijk niet.
3. Als je toch bezig bent: controleer ook regelmatig de accu of de powerbank.

Leuk weetje: terwijl ik deze regels aan het schrijven was, viel mijn laptop uit omdat de batterij leeg was. Zou dat iets te betekenen hebben?

In deze fase is één ding duidelijk: ofwel bevind je je buiten de schaduwzone en zie je de gedeeltelijke fase, ofwel zit je er middenin en kun je de totale zonsverduistering bewonderen. In dat geval wil je ook de zonnekorona vastleggen.

Buiten de totaliteit

Als je ergens in Europa de zonsverduistering bekijkt, laat je je zonnefilter gewoon de hele tijd op de telescoop zitten. De time-lapse-opnames of je losse foto's gaan gewoon door. Het goede nieuws: je hoeft nauwelijks iets te veranderen. Behalve misschien minimale aanpassingen in de belichtingstijd. Voor de rest kun je zo de verduistering volgen totdat de zon onder de horizon verdwijnt.

Anders is het in de totaliteitsfilm …

In het middelpunt van de gebeurtenissen

Bevind je je midden in de zone van totale zonsverduistering? Gefeliciteerd. Dan word je getuige van een indrukwekkend natuurspektakel. Het wordt ook iets ingewikkelder. Maar slechts een klein beetje.

Je blijft niet langer in de timelapse-modus, maar schakelt over naar de video- of RAW-modus en stelt de belichtingstijd handmatig in. Laat de automatische modus hier liever buiten beschouwing. Als de zonsikkel verdwijnt, verhoogt deze de belichting en verbrandt precies de fijne details die ertoe doen. Begin met een belichtingstijd van ongeveer 1 ms en een gain tussen 10 en 22. Dit zijn ruwe richtwaarden, geen vast recept. Wat echt past, zie je pas als je ter plaatse naar de foto kijkt.

Filter verwijderd, maar gepland

Voordat de partiële fase ten einde loopt, verwijder je het filter van je telescoop. Deze stap is een beetje lastig, omdat je het filter niet te vroeg mag verwijderen. Een goede aanwijzing is het diamantringeffect. Zodra het zonlicht door de laatste maankraters valt, kun je het zonnefilter van de lens verwijderen, de totaliteit fotograferen en het filter kort na het tweede diamantringeffect weer terugplaatsen.

Als je het masker even afzet, wees je dan bewust van het risico!

De kritieke fase loopt nu ten einde. Ga nu terug naar het proces en let daarbij op de overgang naar de normale workflow.

Als je buiten het pad van de totale zonsverduistering stond, verliep je workflow gedurende die tijd probleemloos en veilig. Je time-lapse blijft doorgaan, het filter beschermt de lens en je opnames zijn in orde.

Heb je de totale zonsverduistering gefotografeerd? Dan zit je filter weer stevig op de lens. Controleer de beeldcompositie, zodat de zon de rest van de tijd in het midden van het beeld blijft. Werkt de tracking nauwkeurig? De zonsverduistering duurt nog even, maar de zon gaat binnenkort onder – tenminste bij de zonsverduistering van 2026.

De duisternis is voorbij. Of de zon is ondergegaan. Beëindig de time-lapse of video-opname en sla de gegevens op voordat je de apparatuur afbreekt. De app doet dit normaal gesproken automatisch. Als je wilt, kun je afzonderlijke video-opnames nu al naar je smartphone exporteren, zodat je ze niet alleen binnen de app hoeft te bekijken. Nu kun je controleren of alles goed is verlopen en of je een mooi resultaat hebt.

En dat heb je hoogstwaarschijnlijk ook gedaan! Je hebt je immers al dagen van tevoren op de verduistering voorbereid en een generale repetitie gehouden.

1. De scherpstelling verwaarlozen: De autofocus is geen systeem dat je één keer instelt en daarna nooit meer hoeft aan te passen. Door temperatuurschommelingen kan de scherpstelling verschuiven. Activeer de autofocus ongeveer elke 30 minuten opnieuw.

2. De app minimaliseren: Dat kan gevaarlijk zijn, omdat de time-lapse-opname hierdoor kan worden onderbroken. Kan, maar hoeft niet – toch een risico.

3. Onnauwkeurige waterpasstelling: Als je het statief slechts grofweg recht zet, loop je het risico dat de opname niet nauwkeurig wordt gevolgd. De zon kan dan steeds uit het midden van het beeld verdwijnen. Zet het statief van tevoren precies waterpas en voer ook een kompaskalibratie uit.

4. Vertrouw op de automatische modus: De automatische belichting laat details tijdens de totaliteit in het donker verdwijnen. Stel de belichting tijdens deze fase handmatig in.

5. Haast: Hoe past dit in de lijst? Heel eenvoudig: de menselijke factor speelt een rol. Je kunt het beste van tevoren oefenen. Maak jezelf vertrouwd met de bediening, en als je het filter plaatst en verwijdert: doe dat nauwkeurig en rustig.

Met de Seestar S30 of S50 leg je prachtige herinneringen aan de zonsverduistering vast. Of je nu naar de totale of de gedeeltelijke fase kijkt. De apparatuur is relatief eenvoudig te bedienen en daarom ook uitermate geschikt voor beginners of mensen die nog niet zo technisch onderlegd zijn.

Het belangrijkste is: je krijgt de kans op iets bijzonders. Iets waar je steeds weer naar terug kunt grijpen.

Als je nog geen smart-telescoop hebt, neem dan nu eens een kijkje in onze winkel. Je kunt ook smart-telescopen van andere fabrikanten gebruiken, want de bediening is vaak vergelijkbaar.

Veel plezier en succes bij de zonsverduistering! En natuurlijk: een wolkenloze hemel.

Marcus is een enthousiast amateurastronoom, tekstschrijver, YouTuber en liefhebber van de nachtelijke hemel. Sinds 2006 helpt hij mensen de juiste telescoop te vinden. Tegenwoordig doet hij dat via tekst en video.

Als koffiejunk zou hij zijn zeefdrager-koffiezetapparaat ook het liefst onder de sterrenhemel bij zich hebben.