Hoe vind je de hemelse kerstboom?

Niet veel mensen weten dit: er is een kerstboom die schittert aan de sterrenhemel. Wil jij hem ook ontdekken? Hier vind je een handleiding en een plattegrond.

NGC 2264, de indrukwekkende open sterrenhoop in het verder vrij onopvallende sterrenbeeld Monoceros, staat ook bekend onder de prachtige naam ‘Kerstboomsterrenhoop’. En zo ziet hij er ook echt uit: je kunt de vorm van een kerstboom onderscheiden, versierd met kerstballen en kaarsen die uit sterren bestaan.

Een boom ver weg

De gewoonte om een kerstboom in onze warme woonkamer te zetten bestaat pas sinds de 19e eeuw en heeft zich sindsdien over de hele wereld verspreid. Het licht van deze sterrenhoop is echter veel ouder. Aangezien dit object 2.600 lichtjaar van ons zonnestelsel verwijderd is, stamt het licht dat ons vandaag bereikt uit een tijd waarin Nebukadnezar over Babylon regeerde en de oude stad Pompeï werd gesticht.

Jong, veelbelovend cluster

Deze sterrenhoop is jong: met een leeftijd van slechts twee miljoen jaar is NGC 2264, astronomisch gezien, pas onlangs ontstaan en bevindt zich midden in een blauwachtige emissienevel. Deze sterrenhoop is werkelijk een juweel aan de nachtelijke hemel. Strikt genomen is het slechts een klein deel van een groter stervormingsgebied, omdat er talrijke andere jonge sterren – die voor ons niet zichtbaar zijn – in de nevel verborgen liggen. Met een leeftijd van ongeveer 100.000 jaar kunnen dergelijke protosterren alleen door astronomen met behulp van infraroodtelescopen worden onderzocht en waargenomen.

Welk instrument moet je gebruiken om te observeren?

Je hebt niet veel apparatuur nodig om dit te bekijken. Zelfs een 10x50-verrekijker is al voldoende om de sterrenhoop van magnitude 4 met zijn HII-gebied te vinden. Een grote 20x80-verrekijker vangt meer licht op en is dus nog beter.  De sterrenhoop ziet er indrukwekkend uit wanneer je hem door een telescoop met een kleine vergroting van ongeveer 50x bekijkt. Als je ook de reflectienevel wilt ontdekken die de sterrenhoop omringt, heb je een donkere hemel en een telescoop met een opening van minstens 150-200 millimeter nodig. Print gewoon de volgende kaart uit en gebruik een zaklamp met rood licht om er op elk moment naar te kijken.

De kerstboomcluster vinden

Benader het sterrenbeeld Monoceros vanuit de richting van Orion en trek een denkbeeldige lijn tussen de sterren op de schouders van Orion. Begin bij Betelgeuse en ga 11° naar links, d.w.z. twee verrekijkervelden – of tweeënhalf Telrad-/radiantvelden.

Je kunt je weg ook vinden aan de hand van de heldere ster Alzirr (31 Gem) in het sterrenbeeld Tweelingen, want je bestemming ligt op slechts 3 graden afstand van hier. Deze optie is bijzonder handig omdat je beide objecten net in het gezichtsveld van je verrekijker kunt zien. De locatiekaart met richtcirkels voor een Telrad/Radiant-roodpuntzoeker geeft je meer informatie.

Zodra je de sterrenhoop hebt gevonden, zou je meteen de heldere ster 15 Mon met magnitude 3,9 moeten zien. Deze ster stelt trouwens de stam van de boom voor en is zelfs met het blote oog te zien. De overige 20 tot 30 sterren in de sterrenhoop zijn iets zwakker (magnitude 8), maar nog steeds goed te zien met een verrekijker. Kun je de vorm van de kerstboom onderscheiden? Als je door een verrekijker kijkt, staat de boom op zijn kop, maar door een Newton-telescoop zie je meteen een kerstboom die rechtop staat.

We wensen jullie veel plezier met het vieren van de feestdagen.

Marcus is een enthousiast amateurastronoom, tekstschrijver, YouTuber en liefhebber van de nachtelijke hemel. Sinds 2006 helpt hij mensen de juiste telescoop te vinden. Tegenwoordig doet hij dat via tekst en video.

Als koffiejunk zou hij zijn zeefdrager-koffiezetapparaat ook het liefst onder de sterrenhemel bij zich hebben.