De Melkweg fotograferen: zo werkt het echt

De Melkweg fotograferen, maar hoe begin je daarmee? In dit artikel wordt stap voor stap uitgelegd hoe je je eerste astrofoto met groothoeklens maakt.

Iedereen die ooit in de zomer een echt donkere, heldere nachtelijke hemel heeft gezien, weet hoe indrukwekkend de ontelbare sterren er met het blote oog uitzien. Het lijkt bijna alsof er lichte wolken aan het firmament hangen – maar in werkelijkheid kijkt u daar naar dichte stof- en sterrengebieden in ons melkwegstelsel.

Misschien heeft u op zo’n moment wel eens geprobeerd uw smartphone tevoorschijn te halen, om vervolgens teleurgesteld te moeten constateren: het resultaat is ruisachtig, de sterren zijn vervormd tot streepjes of het beeld is gewoon zwart. Ik ken dat maar al te goed. Daarom laat ik u zien hoe ik mijn foto’s van de Melkweg plan en hoe u met de juiste kennis indrukwekkende foto’s kunt maken.

Om de Melkweg goed vast te leggen, raad ik u de volgende uitrusting aan:

• Een camera met een handmatige modus: bij voorkeur een spiegelreflexcamera of een spiegelloze systeemcamera. Een volformaat sensor is een voordeel vanwege de betere ruisonderdrukking, maar geen vereiste.
• Een groothoeklens met een groot licht: hoe korter de brandpuntsafstand en hoe groter het diafragma (een laag F-getal, zoals f/1.8 of f/2.8), hoe beter.
• Een stabiel statief: aangezien we belichtingstijden van vele seconden hanteren, is een stevige stand essentieel.
• Een afstands- of intervalontspanner: om trillingen bij het indrukken van de ontspanknop te voorkomen.
• Een sterrenvolger (star tracker): zodat de sterren ondanks de draaiing van de aarde als puntjes blijven.

Aangezien de Melkweg zich over een enorm gebied aan de hemel uitstrekt, hebt u een groot beeldveld nodig. Ik gebruik op mijn full-frame camera meestal een brandpuntsafstand van 14 mm. Als u een APS-C-camera gebruikt, komt dat neer op ongeveer 10 mm om een vergelijkbaar effect te bereiken.

Ga echter niet te ver in de groothoek (fisheye), tenzij u van dat specifieke effect houdt. Bij extreme groothoekopnames gaan de sterrenafbeelding aan de randen (vervormingen) en de kleurweergave vaak achteruit. Bovendien wordt het moeilijker om de voorgrond op een natuurlijke manier in de compositie te verwerken. Als alternatief kunt u de voorgrond ook met een andere brandpuntsafstand fotograferen dan de Melkweg. Natuurlijk wordt de beeldbewerking dan wel lastiger.

Als tracker/montuur gebruik ik de LX Quattro van Omegon. Deze heeft geen accu’s of batterijen nodig en werkt puur mechanisch. Hij is ideaal voor de Melkweg. En wie later met langere brandpuntsafstanden tot 80 mm gaat werken, is hiermee ook goed bediend. 

Voordat u uw camera inpakt, willen we eerst een paar belangrijke zaken ophelderen:

• Wanneer is het nieuwe maan? Dat is een belangrijk punt. Het licht van de maan overschaduwt de fijne details van de Melkweg. Zoek dus een moment rond de nieuwe maan uit.
• Is mijn locatie donker genoeg? Lichtvervuiling is de grootste vijand. Ik gebruik daarvoor tools zoals de Lightpollutionmap om plekken te vinden waar het in het zuiden (daar bevindt zich het galactische centrum) over een afstand van minstens 50 km echt donker is.
• Hoe ziet mijn voorgrond eruit? Een foto met alleen sterren komt vaak vlak over. Ik zoek naar interessante silhouetten, zoals kapelletjes, opvallende bomen of bergpanorama’s. Mijn tip: vermijd te fijne objecten zoals elektriciteitspalen of bomen met bladeren die recht tegen het licht van de sterren in staan, omdat deze later bij het ‘stacken’ (het samenvoegen van de foto’s) erg moeilijk schoon te bewerken zijn.

Pro-tip: Gebruik apps zoals PhotoPills of Stellarium om al overdag precies te zien wanneer en waar de Melkweg aan de hemel te zien zal zijn.

Zodra het statief staat en het beeldkader is gekozen, ga ik als volgt te werk:

1. De scherpe voorgrond

Voordat ik mijn tracker inschakel, maak ik een aparte, zeer lange belichting voor de voorgrond. Hierdoor is de Melkweg weliswaar onscherp door de draaiing van de aarde, maar wordt het landschap ruisarm en gedetailleerd weergegeven.

2. Focus en instellingen

• Focus: Stel deze absoluut handmatig in! Zoek een heldere ster, gebruik de zoomfunctie op het scherm en draai net zo lang totdat de ster een klein, scherp puntje is.
• Formaat: Fotografeer uitsluitend in RAW. Schakel de ingebouwde correctiefuncties van de camera (ruisonderdrukking, vignetteringscorrectie) uit, aangezien deze bij astrofotografie vaak tot vreemde artefacten leiden.
• Voorbeeldinstellingen: ISO 1600 (of 3200), diafragma f/2.8, sluitertijd ca. 30 seconden.
  
  

3. Het bijwerken en het stapelen

Nu zet ik de tracker aan. Deze compenseert de draaiing van de aarde, zodat ik langer kan belichten zonder dat de sterren tot strepen vervormen. Voor een foto met echt weinig ruis maak ik niet slechts één foto, maar een hele reeks (bijvoorbeeld 40 foto’s van elk 30 seconden). Dat levert een totale belichtingstijd van 20 minuten op.

U bent weer binnen in de warmte, de nacht zit nog in uw botten, maar op uw geheugenkaart staan al tientallen RAW-foto’s te wachten. Nu begint het tweede deel van het werk: het stapelen.

Ik raad u hiervoor de gratis tool Sequator aan. Deze tool is intuïtief en levert uitstekende resultaten op.

- Laad uw sterrenbeelden als „Star Images“.
- Kies een referentiebeeld uit het midden van uw reeks.
- Gebruik de functie „Irregular Mask“ om de hemel grofweg te markeren en selecteer bij de compositie „Align Stars“ en „Freeze Ground“.

Ten slotte voeg ik de gestackte afbeelding van de Melkweg en mijn aparte foto van de voorgrond samen in Photoshop. Met de functie Selectie -> Motief selecteren -> Lucht kan de voorgrond meestal heel nauwkeurig worden gemaskeerd. Zo kan ik de Melkweg en het landschap afzonderlijk bewerken (contrast, kleuren, scherpte) voordat ik ze samenvoeg tot een voltooide foto. Dit kan ook in GIMP of Affinity Photo

Nu is het uw beurt

Het fotograferen van de Melkweg is een fantastische manier om kennis te maken met astrofotografie. Met minimale inspanning kunt u foto’s maken die de meeste mensen nog nooit met eigen ogen hebben gezien.

Wees geduldig met uzelf. Ook bij mij lukte het zelden meteen de eerste keer perfect. Blijf volhouden, de volgende foto wordt gegarandeerd beter!

Heb je vragen over instellingen of uitrusting? Op onze socialemediakanalen helpen we je graag verder.

Marc-Antonio, online ook bekend als astronomical_horizon, is een gepassioneerd astrofotograaf die zich vooral richt op snelle spiegel telescopen. Zijn specialiteit: kleine planetaire nevels. Naast de sterren ligt zijn hart bij de plantkunde. Hij kent de lokale flora als zijn broekzak. En als er dan nog tijd over is, pakt hij zijn elektrische gitaar.