De zoeker uitlijnen – zo doe je dat

Wilt u objecten vinden? Dat lukt alleen met een nauwkeurig uitgelijnde zoeker. In ons fotoverslag laten we zien hoe dat moet.

Stel niets uit tot morgen wat je ook overmorgen kunt doen. Dit citaat van Mark Twain is grappig. Maar als het om zoeker-telescopen gaat, kun je deze tip beter niet opvolgen. Want: pas als de zoeker goed is uitgelijnd, kun je elk hemellichaam vinden. Maar hoe werkt dat precies? Eén ding vooraf: het is heel eenvoudig.

Er zijn projectiezoekers en telescoopzoekers. Welk type u ook gebruikt, ze moeten allemaal op de telescoop worden uitgelijnd.

De eenvoudige LED-zoeker: deze zit meestal al bij de basisuitrusting van instapmodellen. Hij is gemaakt van kunststof en heeft een transparant projectiescherm waarop een rode LED-stip wordt geprojecteerd. Hoewel hij qua ontwerp eenvoudig is, voldoet hij vaak prima aan zijn doel. 

De luxe LED-zoeker: deze werkt op dezelfde manier als de eenvoudige LED-zoeker, maar is gemaakt van metaal en biedt naast de rode stip ook de mogelijkheid om een kruisje of een cirkel op het scherm te projecteren.

De Telrad- of Radiant-zoeker: een speciale LED-zoeker waar visuele waarnemers dol op zijn. Vooral gebruikers van Dobson-telescopen zweren erbij. In plaats van een punt projecteert hij drie rode cirkels van 0,5, 1,0 en 2,0 graden in de hemel. Hierdoor kunt u afstanden aan de hemel beter inschatten, wat het ‘starhopping’ aanzienlijk eenvoudiger maakt.

De optische zoeker: in plaats van met LED’s werken deze zoekers met optica. Een lens verzamelt licht en leidt dit door naar het oculair. Het is dus een refractor in miniformaat. Als u door deze zoeker kijkt, ziet u het beeld 6- tot 9-voudig vergroot en meestal ondersteboven. Met een dradenkruis kunt u het object exact centreren. U kunt kiezen uit modellen met een 30 mm-objectief of lichtsterke varianten met 50 en 60 mm.

Voordelen van projectiezoekers: 

• Zeer geschikt voor beginners
• Het rode punt lijkt alsof het vrij in de lucht zweeft
• De oriëntatie wordt niet verstoord, dus u kunt er ook zonder training mee overweg

Voordelen van optische zoekers:

• Lichtere deep-sky-objecten kunt u al in de zoeker zien
• Perfect overzicht bij een kleine vergroting
• Werkt ook zonder batterijen 

Om een object te kunnen vinden, moet de zoeker precies hetzelfde zien als uw telescoop. Hiervoor stelt u de zoeker af met de daarvoor bestemde schroeven. Volg nu gewoon de fotoreportage; daarin wordt de uitlijning in een paar stappen uitgelegd.

Naast de oculairhouder vindt u een gemonteerde zoekerhouder met een klemschroef. Draai deze los en schuif uw zoeker vanaf de onderkant in de houder. Zet de zoeker vervolgens vast met de klemschroef, zoals op de afbeelding te zien is.

Op precies dezelfde manier kun je ook een optische zoeker aansluiten; de voet heeft hetzelfde formaat. Let op: er zijn versies met een bevestiging met twee gaten, die we hier niet behandelen.

Om de Telrad- of Radiant-zoeker te bevestigen, heeft u een vrije plek op de buis nodig. Plak de houder op de buis en plaats de Telrad. Draai vervolgens de klemschroeven vast.

Plaats een oculair met een lage vergroting. Zo zorgt u ervoor dat u over het benodigde gezichtsveld beschikt om het object in het oculair en in de zoeker te centreren.

Zet uw telescoop overdag op en kies een doel op aarde dat zich op enige afstand bevindt. Dat kan een kerktoren, een antenne of de top van een boom zijn. Richt de telescoop via de buis op het doel en controleer of het object in het gezichtsveld van uw oculair verschijnt. Is dit niet het geval, herhaal dan de procedure totdat u het object hebt ‘gevangen’. Centreer het object zo nauwkeurig mogelijk in het midden van het gezichtsveld in het oculair.

Kijk door de optische of LED-zoeker. Stel het gezichtsveld en de LED-verlichting zo in dat het object in de zoeker gecentreerd is. Dat is heel eenvoudig: draai gewoon aan de stelschroeven en controleer de uitlijning totdat u tevreden bent. Alles in orde? Het object is nu gecentreerd in de zoeker en in het oculair.

Moet u uw zoeker nu voortdurend bijstellen? Absoluut niet! Uw zoeker is nu namelijk afgestemd op de telescoop. Af en toe kan een kleine bijstelling nodig zijn, maar die kunt u ’s nachts onder de sterrenhemel uitvoeren.

Om een object te vinden, kijkt u door uw zoeker, centreert u het object en plaatst u een oculair met een lage vergroting. Nu bevindt de ster, de planeet of de nevel zich in het midden van uw gezichtsveld.

Marcus is een enthousiast amateurastronoom, tekstschrijver, YouTuber en liefhebber van de nachtelijke hemel. Sinds 2006 helpt hij mensen de juiste telescoop te vinden. Tegenwoordig doet hij dat via tekst en video.

Als koffiejunk zou hij zijn zeefdrager-koffiezetapparaat ook het liefst onder de sterrenhemel bij zich hebben.